Soru16: fatihaygoren(yine) ,  08.10.09

cevaba katıla katıla güldüğümü söylemeden edemicem. elinize sağlık. yeni bir sorumm var:
pekii balıklar, özellikle köpekbalıkları suyun altında nasıl koku alabiliyor? bunu gerçekten hep merak etmişimdir…;)

_______________________________________________________________________

Sayın fatihaygören (yine) yine bir koku sorusu ile karşımızdasınız. “Burnunuz mu boktan kurtulmuyor acaba?” sualleri içersindeyiz biz de ekip olarak. Parantez içinde kendinizi hatırlatmanız da hoş bir durum gerçi biz ilk göz ağrımızı unutmadık ve belki sizin vesilenizle de boktan sorulardan gram eksilme olmadı hani.

Neyse efendim biz sorunuza dönelim de bu rezil birlikteliği tez zamanda noktalıyalım… Zira sizden sorakileri cevaplayıp sizi es geçmek kasıtlı yaptığımız bir durum değil, aşa yani.

Bakınız sayın fatihaygören (yine), şimdi sizinle bilimsel bir deney yapalım.

Malzemelerimiz:

• Bir adet burun
• Bir adet işaret parmağı
• Temiz bir mendil
• Su ve sabun
• Ve bir adet çikolata

Şimdi yapacağımız şey burnunuzu parmağınız ile yoklamanız olacaktır. İçeriden yeşil-sarı arası sulu bir madde edineceksiniz, buna sümük diyorsunuz. Bu sümük diye hitap ettiğiniz şey aslında mukusdur. Burnumuzun içinde mukoza dokusundan salgılanır. Mukoza dokusu burnun hemen hemen tamamını kaplar. Nedeni ise tozları toplamak, havayı ısıtmak ve bir de içersini nemlendirmektir. Şimdi sümüğümüzü mendile silip ellerimizi yıkayabiliriz. Çikolata mı? O da bu deneydeki başarınız için size aferin armağınımız, afiyet olsun.

Öncelikle kokunun n’olduğunu anlamalıyız fatihaygören (yine). Çözülmüş olan moleküllerin burnun stimulus bölgesinde reseptörler ile hissedilmesi ile koku alıyoruz. Rutubetlendirme kısmında bu kadar durmamızın nedeni ise koku alma bölgesinin de mukus tabakası ile sarılmış olmasıdır. Zaten burunda koku alan bölge de bir çeşit mukoza dokusudur. Bu vesileyle köpekbalıklarına dönebilme kararı alabiliriz şu halde.

Köpekbalıkları bizim sahip olmadığımız 6. bir hisse sahiptir. Elektrik sinyallerini her türlü hareketi algılayan mukoza dokusuna bağlı bu sinir uçları burnun karakteristiğini kopyalar; yalnız olayı bir adım daha ileri götürmüştür. Lakin köpekbalıkları bir o kadar da iyi koku alabilirler. Yaşamları için devamlı hareket etmeleri gereken köpekbalıkları, burun deliklerinden de devamlı suyu filtre edip koku yayan molekülleri yakalar be analiz eder. Bilim adamları olimpik bir havuzda on damla kanı farkedebildiklerini belirtmektedirler.  Burnun kokuyu analiz etmesinin peşinden elektroreseptörler (Lorenzini ampülleri) kokunun kaynağına doğru köpekbalığımızı yönlendirirler.

Koku, daha önceden değindiğimiz şekilde çözülmüş moleküllerden yayılır, suda da… Teorik olarak bir fark yoktur. Sadece hava akımı ile değil de akıntı ile dağılır. Burun içinde yaptığı şey aynıdır.

Kan kokusuna karşın her köpekbalığının da bilinenin aksine reaksiyon gösterdiği de bir yalandır. Genel olarak köpekbalıkları yada diğer balıklar menülerinde olan gıdaların kokusunda tepki verirler. Tabii bu vesile ile balık kafalarının arasında sizin yüzmeniz pek de mantıklı bir vukuat olmayacaktır açık okyanuslarda. Ölü taklidi yapıyor olsanız bile köpekbalığımız sizin kalbinizi duyabilir, teninizin çürümemiş tadını alabilir. Ama siz surf tahtası üstündeyken suyun içindekinden daha tehlikede olabilirsiniz. Malum sayın köpekbalığı sizi fok ve türevi sanabilir. Normal şartlarda menülerinde olmamanız sizi kurtarır. Isırılanlar mı? Neden ölü olmadıklarının da açıklamasıdır sorunuz. Sadece tatlarına bakılmış ama beğenilmemiş ve devamı da bu vesile ile yenilmemiştir.

Sizin mevcut burnunuzla su altında koku alamamanız, aynı şekilde suyun altında gözlüksüz net görememeniz yada sesin nereden geldiğini anlamamanız ile orantıdadır. Atmosferde yaşamaya o kadar alıştık ki hidrosferdeki terk ettiğimiz yaşam şekline tekrar adapte olamıyoruz.

Ama biz sizin pekala niyetinizi anlıyoruz. Denizde rahat rahat osurabilirsiniz, yeter ki yakınızda olanlar kafalarını suyun altında tutsunlar fatihaygören (yine).

Kısaca bir boktan sorunuzun daha sonuna geldik.

Anosmisiz^* günler dileriz

_{Anosmi: koku kaybı}