Soru22: bug-led, 28.10.09

Neden tuvalet değil de lavabo deriz? Tuvalet kelimesi çok mu ayıp?

_______________________________________________________________________

Sayın bug-led, öncelikle, bir hareketin, sözün ayıp olup olmamasının kişiden kişiye, toplumdan topluma değiştiğinin, yani göreceli olduğunun altını çizmek ve soruya soruyla cevap verilir mi diye sormamanızı umarak “Sizce ayıp mı?” diye sormak istiyoruz. Bizce değil… Her canlının yaptığını kimden saklayacaksınız ki?

Tuvalete lavabo demek, popoya kalça, klozete sandalye (kullanıldığı olmuştur, evet), osuruğa esinti demek gibidir ve aslında bu kelimeler eş anlamlı değildir gördüğünüz üzere. Farklı varyasyonlar da yaratılabilir tabii, “lavabom geldi”, “lavaboya çıkacağım”, “küvete gidiyorum”,vs… Ama “ben böyle kibarlıklarla uğraşamam kardeşim” deyip “s.çmaya gidiyorum” demek de hoş olmaz kanımızca, size göre öyle olabilir, ama az önce de söylediğimiz gibi, görecelidir…

Türk Dil Kurumu’nun internet sitesinde ise lavabo ve tuvalet şu şekilde tanımlanmıştır:

Lavabo Fr. lavabo

a. (l ince okunur) 1. Üzerinde su muslukları bulunan, porselen, emaye, sac vb.nden yapılmış, el, yüz, bulaşık yıkamaya yarar, çukur yer veya eşya: Lavabonun aynasında yorgun bir suratla kendini anlamaya çalışan bu adama bakıyorum. -A. Ümit. 2. Ayakyolu, hela, yüznumara, tuvalet. 3. mec. Lokanta, gar vb. yerlerde bu düzenin bulunduğu yer.

Tuvalet Fr. toilette

a. 1. İnsanın dışkısıyla idrarını boşalttığı yer, abdesthane, ayakyolu, yüznumara, hacet yeri, hela, kenef, memişhane, kademhane: Nerede ise herkesi belediyenin tuvalet çukurlarına kadar takip edeceksiniz. -F. R. Atay. 2. Yıkanma, tıraş olma, giyinme, süslenme, taranma işi: Başımı, tuvaletimi ve makyajımı bile ezbere yapacağım, aynada kendi yüzümü görmeyeceğim. -P. Safa. 3. Gece kıyafeti: Asıl mühimi oyun için bir giyecek şey, yeni, açık bir tuvalet. -T. Buğra. 4. Vücut temizliği ve bakımı için gereken nesne. 5. Sidik veya dışkı.

Şekil 1. Çin’in Hangzhou kentinde dekorasyonu tuvalet şeklinde olan bir lokanta.

Lavabonun dilimizde tuvalet anlamında kullanılabileceğinin kanıtını göstermekle beraber, sapkın düşüncelere sahip olabileceğini düşündüğünüz kişilerin yanında lavabo demeyi tercih edebilirsiniz elbette. Çünkü tuvalette ne yapılır, belden aşağıdaki giysiler sıyrılır, lavaboda el yüz yıkanır; sonuç olarak tuvalet soyunmayı çağrıştırır. Karşınızdaki kişinin sapkın düşüncelerine bağlı olarak, giysilerinizi sıyırdıktan sonraki anın ne kadarını düşüneceği ona kalmıştır. Ve özellikle bayanlar (neden kadınlar değil de bayanlar dedik şimdi, kadın demek ayıp mı?) bu tarz paranoyakça düşünceler sebebiyle tuvalete lavabo derler, erkekler de der, onlar da çok utangaç ve kibar olabilirler zaman zaman. Ama hal böyleyken lavaboya da pisleyebilecek bir zihniyet olması da şaşırabilecek bir tezat oluşturmuyor kanımızca.

Aynı izahla neden birinin şu an banyoda olduğunu da belirtmek yerine “şu an müsait değil” şeklinde olayı aktarırız. Genel olarak düşünceniz bir sonraki adımda evrilip “çok sapık bir toplum muyuz?” şekline dönüşebilir. “Banyo kelimesinden yada tuvalet kelimesinden neler hayal ediyor meğer dingiller” diye hayıflanabilirsiniz.

Ama histerikli bir ruh haliyle beraber, ilk kez ellerini yıkamaya giden bir bayan tarafından dendiğini ve ekseriyetinde çişe gidiyorum diyemediğini düşündüğümüzden, “hah elleri yıkamadan önce n’aptığını gizliyor lolipop apla”  şeklinde telafuz ile lavabo kullanım şeklini dilimize yerleştirmiş de olabiliriz pekala.

Sorunuzun cevabını açıklayabildiğimizi umarak örnekle “kusmak” yerine “istifra etmek” denmesinin sebebini de sizin açıklamanızı bekler, lavabo nerde diye sorduğunuzda size tarif edilen yerin sadece lavabodan ibaret olmamasını umar hamamböceksiz tuvaletler, banyolar dileriz.

Temiz pak günler

*Yiğit Özgür