Ellidokuz – Işık kızına far sürmek
Soru 59: yasemin, 29.01.10
ışık hızıyla hareket eden bir arabanın farlarından çıkan ışık arabanın ne tarafına düşer?
_______________________________________________________________________
Öncelikle, araba mı dediniz? Sayın yasemin, şunu biliniz ki arabanın tanımı tekerlekli karayolu taşıtıdır. Ayrıca ışık hızına ne kağnı arabasıyla, nede Bugatti ile ulaşmanız pekala olası da değildir hani. Ama sırf “farım da açık yolum da” demeniz için arabaya ihtiyacınız varsa size bu yazı için bir fener bir de flaş ayarladık biz.
Sayın yasemin, ışık hızıyla dünya üzerinde bir yere gidebilme ihtimaliniz pek de olmadığından, dünya dışında ışık hızına vardığınızı varsayıyoruz. Mesela araba yerine bir uzay gemisi ile ışık hızında hareket halindesiniz diyelim biz. Bahsi geçen bu durumda normal cisimlerin hareketi gibi bir davranış şekli gözlemlenmez sayın yasemin. Nitekim, uzay gemisinden çıkan ışık ne aracın bir yanına düşer, ne de uzay gemisinden iki kat hızlı gider.
Sizin kafanızı karıştıran olgu da sanıyoruz bu. Bir araç 100km/sa ile hareket halindeyse, yanından geçen 110km/sa lik bir aracı 10km/sa olarak algılar. Ters yönde kendine geliyorsa hızların toplamı alınır, yani 210km/sa şeklinde. Bu araçların birbirine göre göreceli hızıdır. Sizin bahsettiğiniz durum ise bir araçtan atılan kurşun ile özetlenebilir. Kurşun 300km/sa ise araçtaki kişiye göreceli olarak 300km olarak gelecektir. Bunlar zaten Newton mekaniğine giren konulardır.
Artık bunları unutabilirsiniz sevgili yasemin. Nitekim Albert Einstein’ın Özel Görelilik Kanununu duymuşsunuzdur, en azından İzafiyet Teorisi olarak işitmişsinizdir hani. Bizim konumuz da aslen bu.
Dünya, güneşin etrafında döner. Bu vesile ile uzayda yeri sürekli değişir. Diyelim ki A noktasında flaş patlattığınız zaman, ışığının uzayda Dünya B noktasına geldiğinde hala ilk kaynağı olan A noktasında algılanmasını beklersiniz. Pek tabi A noktasını merkez alıp uzayda küresel bir hareket yaymıştır. Ama olayın aslı pek de öyle değildir. Yani flaşın ürettiği ışık, Dünyaya göre de, Dünyayı merkez alarak genişleyen bir küre şeklinde yayılır.
Özel görelilik kanunu baz almasanız ışık hızında hareket halinde iken, attığınız bir adımda ışığı geride bırakmanız gibi bir tutarsızlık çıkacaktır. Her şeyden evvel Einstein ışık hızının görelilik gösterdiğini söyler. Misal, ışık hızındaki uzay geminizde, sabit bir yıldızdan çıkıp yanınızdan geçen ışık da ışık hızındadır, sizin yaktığınız fenerin hızı da ışık hızındadır. Işık hızını görüntü olarak algılamanız sistemi anlamanız için yeterli olabilir bu bağlamda. Işık hızında bir uzay gemisi kendi içinde bir görsel tahribata uğramaz. Cisimleri konumunuzla orantılı patlayan birer flaş olarak algılamanız yeterlidir.
Şekil 1. Işık hızında hareket otobanda hareket etmeye pek benzemez
Kısaca sayın yasemin, ışığın aracın bir yanına düşmesi için ancak ve ancak çok yoğun bir kütleye sahip bir cismin, bir kara deliğin aracın bir tarafında olması beklenir. Böyle bir durumda ışığın eğrileceği ve bu yoğun kütle tarafından yutulacağını söyleyebilirim.
Sonuç olarak, sorunuzun tam cevabı olarak şunu söyleyebilirim ki, ışık hızındaki aracınızın farı yine önünüze düşecektir. Artık bu neyi aydınlattığınız ile orantılıdır ama umalım da asıl biz sizi bir nebze aydınlatabilmiş, beyninizde de bir flaş çakabilmiş olalım.
Aydınlık günler dileriz.
* Erdil Yaşaroğlu
SeSar
sulfurin
Luce
illumihaughty
srknsrgn
CounterClockWise
fondik
bu konuyu açtığıonız pek iyi olmadı sayın sesar. lakin uzun yıllardır ışık hızıylan ilgilki teorilerim vardır. esas merak ettiğim ışık hızıyla giden bir arabada farlar yanarsa ne olur? ben nolduğunu bilyom da ….
farlar yanarsa önce bir sigorta kontrol edilir, gerçekten yanmışsa servise sokulur ve değiştirilir.
nitekim aynı durum sn. yasemin için de geçerli. nedir ışık hızında sizi aydınlatma ihtiyacı kuzum?
ayrıca farla nereyi ve niye aydınlattığınız da merak konusu sn. düşselhayvan
türk insanı bu sayın sesar.farları açmazsam çatlarım yeminlen.
sizin ki far açmak değil sellektör yapıp taciz etme merakı sanıyorum sn. düşselhayvan
yani e=mc^2 midir? ben onu anlayamadım…
alt253 yapın sn ccw
böyle manidar olamıyor.
e=mc² fizikte “kütle enerji eşitliğinin” temel formülüdür. bir kütlenin dönüşümü sonrası çıkacak çıkacak enerjinin hesaplanması için kullanılır. direk konunun özeti diyemeyiz
peki ya stop lambarını yakarsa ne olur? araca göre ters yönde, araçla aynı hızla ışık yayılıyorsa, sabit bir noktaya göre ışık duruyormuş gibimi görünür?
ışık durmaz, yada ışık duruyormuş gibi yapmaz sn kralcohn. ışığa göre yanından geçen ışığın aynı yön yada tes yönde olması farketmez, yine ışık hızındadır zira.
sevgili SeSar,
eger isik hizi gorelelik gosteriyorsa (ustadin soyledigi gibi);
isik hizinda seyrederken, ayni sekilde karsidan (isik hizi ile) uzunlari acik gelen uzay gemisin fari gozumuzu almaz mi?
isik hizi + isik hizi = 2 isik hizi
yukarda da bahsettiğim gibi, 2 ışık hızı diye bir olgu yoktur sn burtius. misal, güneşten çıkan ışık ile başka bir yıldızdan çıkan ışık birbirini gene hızında geçerler. bu yüzden newton mekaniğini anlatıp da bu şekilde düşünmeyi bırakın demek zorunda kaldım ya
ışık hızına geçiyor olsanız bile ses duvarı gibi ışık duvarı yoktur.
ayrıca far gözünüzü almaz, araç kullanırken uzun farın son 3 sn. de rahatsız olursunuz. ışık hızında da hızla orantılı aynı şey olacaktır. öbür taraftan ışık hızında farlarla önünüzü görmeye ihtiyaç olması da olası değildir bunu da belirtmiştim
ayrıca şunu düşünmenizi de isterim, dünya üzerinde yaşamımızın şartlarını geniş perspektiften bakalım; dünya ses hızından hızlı kendi etrafında dönüyor, sonra güneşin etrafında dönüyor, sistemimiz galaksinin sarmalında hareket ediyor, galaksimiz de evrende diğer galaksilerden uzaklaşıyor. sanılıyor ki bu uzaklaşma rahatlıkla ışık hızına varıyor. görüyorsunuz ki biz ışığı yarım geçmiyor, yada başka yıldızlardan gelen ışığı kaçırmıyoruz. çünkü ışığı göreceli olarak alıyoruz aynı flaş patlamasında olduğu gb