Soru 76: Onur Bayındırlı,  08.02.10

“   insanlarla beraberken çok güldüğümüz hatta kahkahalar attığımız olaylar vardır. ancak   yalnız olduğumuz zaman olay ne kadar komik olursa olsun olaylara aynı şekilde tepki veremiyoruz aynı şekilde kahkaha atamıyoruz çok fazla gülemiyoruz …” bunun sebebi nedir?

_______________________________________________________________________

Sayın Onur Bayındırlı, peki “bir yerden alıntı gibi duran veyahut birinin ağzından alınmışçasına bu tespiti tırnak içinde yazmanız ve sualinizi sona eklemenizin” sebebi nedir?

Sorunuzda yaptığınız tespit gerçekten çok hoş, bunu aslında hemen hemen bütün insanlar bilseler de yahut fark etseler bile akıllarında bir nedensellik yada bir araştırma ihtiyacı gütmezler. Bu bakımdan sizi bir tespit insanı olarak algılamak yerinde olacaktır sanırım. Öbür taraftan bir teşbih insanı olarak da sizi çakal gibi gülüşünüzle bir farkındalık hissiyatı altında sualinizi bize ulaştırdığınızı da tahmin etmekteyiz hani. Tabi ki sorun değil istediğiniz şuhlukta kıkırdayıp, böğürme lüksünüze karışacak değiliz.

Sorunuzu cevaplarken her şeyden evvel insanın sosyal bir hayvan olduğu gerçeğini yüzünüze vurmak isteriz bir kez daha. Nitekim istisnasız bütün kültürlerde gülümsemek yani tebessüm olgusu mevcuttur. Hatta anne karnında bir bebeğin sık aralıklarla güldüğü gözlemlenmiş ve bunun sonradan öğrenilmesinden ziyade evrimle kazanıldığı tezi kabul edilmiştir. Keza insan gülme esnasında sadece yüzündeki değil vücudundaki 27 kas kütlesi, yani 40 kadarı sadece yüzde yaklaşık 150-200 arası kas harekete geçer. Bu yüzden çok uzun süreli gülmelerde kramplar, kasılmalar yaşar ve “karnıma ağrılar girdi” gibilerinden cümleler kurarız.

Ayrıca bahsi geçmişken, gülmenin aksine somurtmak için daha fazla kas gerekir ve kesinlikle somurtmak sonradan öğrenilmiş bir davranış biçimidir, buraya da notunu düşelim. Bir bebek günde 300 kere gülümsüyorken bu sayı somurtmayı öğrenen biz yetişkinlerde 20’ye düşüyor.

İnsanların sosyalliğinden dem vurmuşken kültürler arası tek ortak hareketin de gülmek olduğunu belirtmekte yarar vardır. Kimi kültürde tabu olarak kabul gören bir çok davranışın aksine gülmek kültürler arası bir köprü niteliği taşır. Tabi bunda “kadın kısmı erkek içinde gülmez” gibi çıkarım yapan yontulmamış, ideolojik yaklaşımlar göz ardı edilmiştir. Zaten bunlar da kültür değil kültürsüzlüğün bir yansıması olabilir öyle değil mi sayın Onur Bayındırlı?

Peki kültürler arası ortak liman olan tebessümün yayılmacı hissiyatını söylememize gerek var mı acaba? Gülümsemek tek başına yayılmacı bir üslup aslen. Karşınızda biri gülümsüyorken ona cevaben yüzünüzde oluşan sırıtma hissiyatını kapladığını fark etmemeniz imkansız. İşte aslında sorunuzun da cevabı bu küçük tebessümde saklı diyebiliriz. İlla ki çocukluğunuzda “ilk kim gülümseyecek” tarzında küçük sınamasal oyunlar oynamışınızdır misal.

İşte bu yayılmacı politikası ile bilinen gülümseme gerçekten de bulaşıcı bir hissiyattır sevgili Onur Bayındırlı. Hele sizin de bahsettiğiniz şekilde işin içine mizahın neden olduğu kahkaha krizleri girdi miydi, kilitlenmemek imkansızdır. Kahkahayı da açalım tabi, gülümseme esnasında vücudunuzda birçok kasın hareket halinde olduğunu yazmıştık. Diyaframınızın ve göğüs kaslarınızın kasılması sonucu nefesinizi daha hızlı soluklanırsınız; neticesinde de işte kahkaha oluşur.

Resim 1. Kahkaha bir bomba etkisi güdebilir

Çoğu zaman bu salgın şeklinde süregelen kahkaha krizleri aynen bir tenis maçı edasında devam eder. Sizin kahkahanız karşınızdakinin ve onun kahkahası da sizin kahkahanızın katalizörüdür. Hatta öyle ki bahsedip güldüğünüz hadiseden bir haber olan üçüncü bir şahıs, hatta dilinizi bile bilmeyip dediğinizi anlamayan bir şahıs bile bu kahkaha krizine ortak olabilir. Tabi bu da üç kişilik bir maça çevirir ortamı. Dahası bu krizler öylesine uzun olabilir ki nefes alamamaktan bayılabilir ve hatta ölebilirsiniz bile. Öyle ki 1962 yılında Tanzanya’da başlayan bir gülme atağı sonucu 40 köy karantinaya alınmış ve bu gülme krizi yaklaşık 2,5 yıl sürmüştür. Yani anlayabileceğiniz gibi, aslında bu tamamen gülme komşuna gelir başına menşeli bir vukuattır.

Bu nedenledir ki sosyal ortamınızda yarılarak, takla atarak gülüp eğlendiğiniz anı, fıkra, olay gibi şeylere yalnızken bir tebessümle geçiştirir, yüzünüzde takındığınız bir sırıtma hissiyle kendinize gelirsiniz. Yine de bu yüzdendir ki komedi filmlerinde izlediğiniz karakterin gülmesi karşısında kitap ve karikatürlerden daha fazla reaksiyon verebilirsiniz.

Diğer taraftan bazı kişilerin tanımadığı insanların yanındayken gülemediği kimi unsurlara, yanında diğer bir kişi varken çok daha rahat tepkiler veriyor olmasının sebebi medeni cesaret eksikliği ile de açıklanabilir kanımızca. Bu durumu topluluk içinde bulunan kişinin destek almak ihtiyacı olarak da tanımlayabiliriz. Mesela, işyerinizde sinir olduğunuz elemanın, bir kelimeyi yanlış söylemesi ikinizin yalnız olduğu bir ortamda hafifçe bir gülümsemenize sebep olacakken, sizinle aynı duyguları paylaşan ikinci bir kişinin de ortamda bulunması göz göze geldiğiniz anda uzun uzadıya kahkahalar patlatmanıza rahatlıkla da yol açabilir.

Bunun yanı sıra, insanların paylaşma ihtiyacının da bu gülme krizlerini tetiklediğini fark etmemek mümkün değildir. Düşüncelerini veya anlık tespitlerini paylaşmayı seven insanoğlu elbette neşesini de paylaşacaktır.Zira Sayın Onur Bayındırlı sizin de gözlemlemiş olduğunuz gibi, neşe paylaştıkça çoğalır.

İster çakal gibi kıkırdayın, ister sırtlan gibi hırıldayarak gülün inanın “gülmek size yakışıyor”.

Size neşeli kahkahaların sizi yalnız bırakmayacağı güzel günler dileriz.

*Yiğit Özgür

*